یک. سویۀ فردی شادمانی
شادمانی در دو سطح روی میدهد. سطح نخست، واکنشی است گذرا به وقایع رضایتبخش در بیرون. اما سطح دوم مسرّتی است که از عمق هستی ما میتراود و گاهی چنان فزونی مییابد که سرریز وجاری میشود. این شادی، تصمیم اگزیستانسیل ماست. پاسخ وجودی ماست به وضع این عالم و بودن ما در آن، پاسخی است به شرایط بشری مان. با بلند نظری واز سر خطاپوشی. چشم دوختن وامیدبستن به امکانهای نهفته است حتی در پس پشت محدودیتها. راز این شادمانی طرز نگاه ما به امور است وفهمی است که از تمام تجربههای مان داریم، حتی از تجربههای سخت و بظاهر ناخوشایند.
سلیگمن در کتاب «شکفتن»[i](2011)، پنج مؤلفۀ شادی را بدین قرار توصیف کرده است:
1.احساسات مثبت[ii] که سمت وسوی عاطفی ودرونی ماست.
2.مواجهۀ مثبت[iii] که نحوۀ درگیری ما با امور است.
3.ارتباطات مثبت[iv] که با آدمها واشیا داریم.
4.معنای مثبت[v] که به تجربههای مان میدهیم.
5.عمل مثبت وتمام وکمال[vi] در کار وکنشی که از خود به هم میرسانیم.
دو. سویۀ اجتماعی شادمانی
میدانهای اجتماعی وفضای اجتماعی، تا چه اندازه از تصمیم افراد وگروهها برای شاد بودن آنها حمایت میکند؟ شاخص «شادکامی ناخالص ملی»( GNH)[vii] میزان حمایت اجتماعی از شادمانی مردمان را توضیح میدهد و در آن هفت مؤلفۀ یک زندگی اجتماعی خوب و با کیفیت به شرح زیر تعریف شده است:
1.بعد اقتصادی: مانند درآمد، برابری قدرت خرید و فقدان شکافهای طبقاتی
2.بعدسیاسی: مانند ثبات ودموکراسی و حقوق وآزادیهای فردی
3.بعد اجتماعی: از قبیل نبودن تبعیض ویا مصونیت در برابر آسیبهای اجتماعی
4.بعد سلامت جسمی مردمان
5.بعد سلامت روانی مردمان
6.بعد ساختار کسب و کار واشتغال و سازمانهای کار
7.بعد پایداری محیط زیست
سه. نتیجه گیری
اگر سیستمها ونهادها در یک جامعه، کفایت لازم برای حمایت از شادمانی مردمان را ندارند ویا حتی آن را از مردم دریغ میدارند، آنها چه میتوانند بکنند؟ آیا بنشینند ومنتظر معجزه ای برای تغییر شرایط دربیرون واز بیرون بمانند؟ راهی جز این هست که به تکیه گاههای وجودی خویش بازگردند؟ به امکانهای نهفتۀ نگاههای شان وبه نحوۀ مواجهات شان با امور ومسائل، به سپهر معناهای شان وبه کنشها و ارتباطات انسانی واجتماعی شان.
این یک مقاومت انسانی و معرفتی و اخلاقی و فرهنگی در سطح وجودی است که ما در شرایط کنونی نیاز داریم. هم برای شاد زیستن در جامعه ای که نهادها و سیستمهایش کفایت آن را ندارد تا شور زندگی ما را صیانت بکند، وهم برای تغییر این نهادها وسیستمها.
همانگونه که در پس پشت غمخوارگی انسانی، نوعی مسرّت باطنی هست، مقاومت وپویش اجتماعی ما نیز به رغم همۀ عسرتها ودشواریهای راه تغییر، شادمانیهای اصیل وجودی برای افراد وگروههای طالب تغییر در برخواهد داشت با آفاق روشنی از آیندۀ این سرزمین، نیکبختی اجتماعی و پایداری.
Martin E. P. Seligman (2011). Flourish: A Visionary New Understanding of Happiness and Well-being. New York: Free Press.
[i] Flourish
[ii] Positive Emotions
[iii] Engagement
[iv] Positive Relationships
[v] Meaning
[vi] Accomplishments
[vii] gross national happiness
دیدگاهتان را بنویسید